Executieve functies: de onzichtbare regisseurs van ons brein

Een kastje in elkaar zetten. We kennen het allemaal. Het proces van schroefjes uitzoeken, de handleiding proberen te begrijpen, fouten herstellen en toch weer doorgaan. Het is een herkenbare weg van lichte frustratie naar blijdschap als het kastje eindelijk staat.

Dit is een van die typische, dagelijkse voorbeelden waarbij we voortdurend ons eigen gedrag, onze gedachten en onze emoties moeten aansturen. Deze sturende denkprocessen noemen we executieve functies. Het zijn de regisseurs in onze hersenen die ervoor zorgen dat we doelgericht gedrag kunnen plannen, uitvoeren en bijsturen.

Welke executieve functies zijn er?

Je brein maakt gebruik van verschillende executieve functies. Een aantal voorbeelden:

• Inhibitie: Het vermogen om impulsen te onderdrukken en 'op de rem te trappen'.

• Plannen & Organiseren: Het vermogen om een doel te stellen en een stappenplan te maken.

• Flexibiliteit: Je moeiteloos kunnen aanpassen als situaties of regels ineens veranderen.

• Emotieregulatie: Het onder controle houden en sturen van je eigen emoties en reacties.

Al deze functies zijn bij ieder mens anders afgesteld. De een is nu eenmaal een talent in plannen, terwijl de ander veel beter kan omgaan met onverwachte veranderingen of feedback uit de omgeving.

Brein in opbouw: de ontwikkeling bij kinderen

Bij volwassenen zijn de afzonderlijke executieve functies in de basis uitontwikkeld, al leren we ons hele leven om ze nóg slimmer te laten samenwerken.

Bij kinderen en jongeren daarentegen zijn deze hersenfuncties nog volop in opbouw. En die ontwikkeling verloopt bij ieder kind op een eigen tempo. Lange tijd werd aangenomen dat het puur het intelligentieniveau van een kind is dat bepaalt hoe goed het gaat op school. De laatste jaren wordt echter steeds duidelijker dat het goed kunnen inzetten van executieve functies minstens zo bepalend is voor succes.

Want om te kunnen leren is het essentieel dat je instructies kunt onthouden, huiswerk kunt overzien en weet waar je moet beginnen wanneer je voor een grote taak staat.

Als zelfsturing nog lastig is

Wanneer een kind of jongere moeite heeft met zelfsturing en hierdoor in het dagelijks leven belemmeringen ervaart, kan het zo zijn dat bepaalde executieve functies nog onvoldoende gerijpt zijn. Dit kan zich op veel verschillende manieren uiten: snel afgeleid zijn, moeite hebben met plannen, snel boos worden bij tegenslag of slordigheidsfouten maken.

Gelukkig kun je deze functies op twee manieren gericht versterken:

1. De omgeving aanpassen: door meer rust, heldere structuur en voorspelbaarheid te bieden.

2. Het kind vaardigheden aanleren: door het kind bewust te laten oefenen met het aansturen van de eigen gedachten, emoties en gedrag.

Spellen spelen als breintraining

Een van de fijnste, meest natuurlijke manieren om een kind deze vaardigheden aan te leren, is het spelen van spellen! Aan de speltafel oefenen kinderen in een veilige omgeving met wachten op hun beurt, strategieën bedenken, omgaan met verliezen en het herpakken na een fout.

In onze aankomende blogreeks duiken we telkens in één specifieke executieve functie. We leggen uit hoe deze werkt én we geven inspirerende speltips waarmee je die specifieke denkvaardigheid kunt trainen.

Trainingen & Gerichte Spellenpakketten bij De Dondersteen

Bij Spellenwinkel De Dondersteen in Hengelo ondersteunen we ouders, scholen, begeleiders en praktijken bij dit proces. Wij bieden trainingen op maat én stellen gerichte spellenpakketten samen die specifiek zijn afgestemd op het stimuleren van executieve functies binnen de klas, de praktijk of het gezin.

Wil je hier meer over weten of ben je benieuwd wat we voor jouw school, praktijk of gezin kunnen betekenen? Neem gerust vrijblijvend contact met ons op of kom langs in onze winkel in Hengelo!